Enige tijd geleden hebben verschillende media melding gemaakt van een vertrouwelijke notitie uit 2015 waarin ambtenaren van de Belastingdienst de meest gemaakte afspraken met bedrijven beschrijven (o.a. Trouw en nu.nl). Politiek ligt dit gevoelig omdat er kamerleden zijn die vinden dat Wiebes hen destijds in 2015 wellicht onvoldoende heeft geïnformeerd over deze afspraken.

Onvoldoende of niet, naar mijn mening wordt er in elk geval ongenuanceerd over deze afspraken gecommuniceerd, met name over informeel kapitaal-afspraken.

De informeel kapitaal-afspraak

Dit type afspraak zou – volgens de media – internationaal spanningen oproepen omdat zo’n afspraak gunstig uit kan pakken voor Nederlandse brievenbusmaatschappijen.

Trouw en nu.nl beschrijven wat er volgens hen gebeurt bij Nederlandse bedrijven:
Bezittingen die zij (bijna) gratis krijgen van het moederbedrijf mogen zij onder die afspraak toch tegen marktwaarde afschrijven. Nederland benadeelt daarmee het thuisland, maar meldt dat niet. De ambtenaren schrijven volgens de media in de notitie: ‘Wij zien dat er onzakelijk wordt gehandeld en we stellen vervolgens de andere belastingdienst daar niet actief van op de hoogte’.

Beeldvorming

De berichten plaatsen de informeel kapitaal-afspraken impliciet in een bepaalde hoek: de maatschappelijk onwenselijke hoek. Dat is ten dele begrijpelijk. Maar onwenselijk is, wat mij betreft, ook de wijze waarop de media over het fenomeen berichten. Een toelichting.

Winstsfeer of kapitaalsfeer – de wet bepaalt

Bedrijven hebben fiscaal twee sferen waarin ze kunnen handelen: de winstsfeer en de kapitaalsfeer. Wat zich afspeelt in de winstsfeer wordt belast. Wat zich in de kapitaalsfeer afspeelt wordt niet belast.

Dit idee is een fundament onder ons belastingsysteem. Het doel van de wet is om winst te belasten. Daaruit volgt dat een kapitaalstorting onbelast blijft. De wet zegt in feite: ‘wat je krijgt van je aandeelhouder, is geen winst uit eigen onderneming en blijft dus onbelast’.

Formele of informele sfeer – de storting bepaalt

Kapitaalstortingen kunnen formeel of informeel worden gedaan. Een formele kapitaalstorting is bijvoorbeeld een storting in geld op nieuw uit te geven aandelen. Een informele kapitaalstorting is bijvoorbeeld een moederbedrijf dat een waardevolle bezitting aan haar dochter overdraagt zonder vergoeding. Hoewel er praktische verschillen zijn, is de fiscale behandeling van een formele en informele storting in wezen gelijk: de kapitaalstorting is en blijft onbelast.

Een Nederlands bedrijf dat een kapitaalstorting (formeel of informeel) ontvangt kan er niet voor kiezen om die aan te geven als belastbare winst. Erkenning van informeel kapitaal is dus geen dubieuze ‘belastingdeal’. Daarnaast is het niet voorbehouden aan de ‘brievenbusmaatschappijen’ waar genoemde media aan refereren.

Aangenomen dat de kapitaalstorting feitelijk terecht is geconstateerd en economisch juist is gewaardeerd – veilige aannamen als er een ruling met de fiscus wordt gesloten – is de afspraak een toepassing van de wet.

Gebrek aan transparantie ligt gevoelig

In de erkenning van het informeel kapitaal ligt dus niet het probleem en het zou de media sieren als zij dat expliciet(er) zouden melden. Geen van de berichten over informeel kapitaal-afspraken maakt overigens melding van een ondeugdelijk wettelijk kader.

Het gevoelige element is de transparantie. Of het gebrek daaraan.

De buitenlandse fiscus weet niet altijd dat in Nederland informeel kapitaal wordt (h)erkend. In dat geval wordt dit kapitaal dus mogelijk nergens belast. Een Europese afspraak om rulings actief te delen met andere landen die niet zou worden nageleefd draagt bij aan de sensitiviteit. Dat is begrijpelijk.

Maar dat rechtvaardigt niet de suggestie dat het hele fenomeen haar oorsprong vindt in opportunistische deals tussen fiscus en bedrijfsleven.

Het gevaar voor Nederland komt uit Brussel

Informeel kapitaal is dus niet een ‘belastingafspraak met de fiscus die brievenbusmaatschappijen bevoordeelt’. Het is een verschijningsvorm van een ‘kapitaalstorting’ die op basis van ons wettelijk kader onbelast dient te blijven. Bedrijven maken hierover afspraken om vooraf zekerheid te hebben dat de wet door de fiscus en dat bedrijf in een concreet geval hetzelfde wordt geïnterpreteerd en toegepast.

Het directe risico van ongenuanceerde berichtgeving komt uit Brussel. De Europese Commissie staat niet bekend om haar genuanceerde blik als het aankomt op het reviewen van fiscale rulings, bijvoorbeeld in het kader van staatssteun.

Geef de Commissie een eerlijke kans

De kans dat de Europese Commissie het onbelast laten van kapitaalstortingen als staatssteun aanmerkt, acht ik klein. De kans dat de Commissie met opgetrokken wenkbrauwen kijkt naar ‘afspraken waarmee Nederlandse brievenbusmaatschappijen worden bevoordeeld en het thuisland wordt benadeeld zonder dat te weten’, is groot.

Beeldvorming laat zich moeilijk veranderen: een weggegumde potloodstreep blijft altijd zichtbaar. En wanneer de Commissie rulings onderzoekt, doet zij dat helaas altijd achteraf. Laat ons daarom een evenwichtig beeld schetsen van dit soort afspraken met als doel dat de Commissie, als zij ooit naar de Nederlandse informeel kapitaal-afspraken zou gaan kijken, beseft waar zij precies naar kijkt en wat haar oordeel daarover impliceert.